شرکت آینده سازان صنایع سبز ایرانیان (سهامی خاص)

     English  Azerbaijan  Armenia  Persian

فرآوری ، درجه بندی، بسته بندی میوه

میوه ها و سبزیجات به علت داشتن ویتامین ها، مواد معدنی، آنتی اکسیدان ها و فیبرها نقش مهمی در سبد غذایی خانوارها در جامعه دارند . انواع میوه ها و سبزیجات از نظر مواد مغذی متفاوت می باشند، برخی از میوه ها و سبزی ها منابع عالی کاروتنوئیدها (پیش ساز ویتامین A)، برخی منابع غنی ویتامین C، فولات یا پتاسیم می باشند. سبزیجات برگدار سبز تیره، میوه های رنگی و حبوبات از نظر بسیاری مواد مغذی غنی می باشند اغلب میوه ها و سبزیجات به طور طبیعی چربی ندارند و نیز کالری کمی دارند. بیشتر آنها فیبر بالایی دارند و سریع آماده می شوند. میوه و سبزی کلید سلامت رژیم غذایی هستند و مصرف مقادیری از این گروه ها به عنوان بخشی از الگوی غذایی سالم می تواند افراد را علیه بسیاری از بیماری های مزمن محافظت نماید.

زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات از محصولات کشاورزی آغاز شده و تا فراورده های آن ادامه مییابد. طیف وسیعی از محصولات میوه و سبزیجات بسته بندی شده، خشک شده، آجیل، زعفران، چای و ... در این گروه قرار می گیرند که حاصل فرآیندهای مختلفی نظیر پاستوریزه کردن، خشک کرن، انجماد، بسته بندی و ....بر روی میوه ها، سبزیجات و خشکبار می باشند. کشت میوه و سبزیجات خارج از محدوده این برنامه است. نمودار زنجیره تأمین فرآوری میوه و سبزیجات به شکل زیر میباشد:

نمودار 1 : زنجیره تامین فرآوری میوه و سبزیجات

بخش اول زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات را مواد اولیه زنجیره تشکیل میدهد. مواد اولیه این زنجیره توسط سه بخش کشاورزی، واردات و بسته بندی تامین میشود. کشاورزی یکی از اجزای مهم زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات میباشد که مواد اولیه اصلی زنجیره توسط این بخش تامین میشود. مواد اولیه اصلی در این زنجیره عبارتند از:

  • پسته: پسته یکى از مهمترین دانه هاى روغنى و از خانواده Anacardiacea است. اجزاى تشکیل دهنده آن مغز و پوسته هستند. پوسته شامل یک بخش محکم به نام شل و یک پوسته نرم تر رویى به نام هال است. مغزپسته شامل پوسته اى به رنگ سبز است که طعم شیرین دارد و در انواع مختلف پسته با درصدهاى متفاوتى دانه پسته را اشغال مى کند.
    مهمترین ارقام پسته در ایران عبارتند از: اکبری، کله قوچی، احمد آقائی، اوحدی، بادامی زرند، ممتاز خنجری دامغان، شاهپسند سفید پسته نوق و قزوینی.
  • خرما: خرما یکی از با ارزش تر ین مواد غذایی است زیرا علاوه بر مواد قندی دارای موادمعد نی (پتاسیم، فسفر، منیزیم) و ویتامین ها ی A و B میباشد. ازجمله محصولات فرعی خرما نیز میتوان شیره، سرکه، شهد خرما، عسل خرما، قند خرما و ... را نام برد.خرما میوه درخت نخل است که در رنگ های قهوه ای تیره و یا قهوه ای مایل به زرد و قرمز دیده میشود. هسته آن بسیار سخت و از چوب است.خرما حاوی 60 تا 65 درصد شکر، نزدیک 2.5 درصد پروتئین و کمتر از 2 درصد چربی، مواد معدنی و پکتین است.

  • انگور:درخت انگور با نام علمی Vitis vinifera از خانواده انگورسانان Vitaceae است. در این خانواده حدود ۱۱ جنس و بیش از ۶۰۰ گونه وجود دارد. مهمترین جنس این خانواده جنس انگور است. این گیاه حالت بوته ای و رونده دارد و دارای پیچک در مقابل بعضی از برگها میباشد.میوه انگور به نوع دانه دار و بی دانه تقسیم میشود. هر یک از این دو نوع در رنگ های سرخ و سیاه و زرد و تقریباً سبز دیده میشوند. این میوه در مناطقی که حداکثر دمای آن بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد و حداقل آن کمتر از ۱۵ درجه زیر صفر نباشد بهتر رشد میکندانگور میوه ای است بهشتی که شامل ویتامین های A , B، C میباشد هم چنین دارای مقداری منیزیم، کلسیم، آهن، فسفر، پتاسیم و آلبومین است.
  • انار: انار از جمله میوه هایی است که علاوه بر مصرف تازه خوری به صورت های رب، آب میوه، کنسانتره، مربا، مارمالاد، ژله، لواشک و اناردان مورد استفاده قرار می گیرد. انار علاوه بر اینکه در نواحی خشک و نیمه گرمسیری دارای رشد و باردهی خوبی میباشد، مقاومت آن به عوامل اکولوژیکی نیز بسیار زیاد است.
  • زعفران: زعفران با نام علمی Crocus sativus، گیاهی کوچک و چند ساله به ارتفاع 10 تا 30 سانتی متر است. انتشار جغرافیایی زعفران در ایران شامل استان خراسان (قائنات، بیرجند و گناباد)، یزد، کرمان، گیلان و مازندران میباشد. در سال های اخیر زعفران در کرج و قم نیز کشت شده است. زعفران به عنوان طعم دهنده ی غذا و برای رنگ پارچه، در کشورهای در حال توسعه و توسط صنعت گران به مقدار زیاد استفاده میشود. در فرهنگ عام، زعفران به عنوان مسکن، خلط آور، محرک جنسی و معرق، کاربرد دارد. در گزارش های داستان گونه ی مربوط به مناطق استوایی آسیا، از خمیری نام برده شده که مخلوطی از زعفران و چوب صندل است و این خمیر امروز همچون گذشته به صورت مرهمی آرامش بخش برای پوست های خشک مصرف میشود.ترکیبات زرد رنگ و محلول در آب که از مشتقات کروستین به شمار می روند، ترکیبات تلخ آن پیکروکروسین و ترکیب معطر آن سافرانال میباشد، حدود ده درصد روغن ثابت دارد که شامل اسید اولئانولیک میباشد و ریبوفلاوین از دیگر ترکیبات موجود در زعفران است.
  • چای: گیاه چای به صورت بوته، درختچه یا درختی است با نام عملی THEA SINENSIS یا CAMELIA که از خانواده ی چای (THEACEAE) میباشد. این گیاه در نقاطی از جهان از جمله هندوستان، چین، سریلانکا، ژاپن، ایران و نواحی دیگر پرورش مییابد. چون در سه فصل از سال (بهار، تابستان و پاییز) برگ های آن برداشت میشود، لذا در اکثر نقاط، چای به صورت بوته وجود دارد؛ ولی در صورتی که هیچ گونه برداشتی از آن صورت نگیرد، کم کم مرتفع شده و به صورت درختچه یا درخت در می آید. قسمت اصلی مورد استفاده ی بوته ی چای، برگ آن است که به صورت های مختلف تبدیل به انواع چای میشود.با توجه به این که در ایران دو نمونه چای سبز و چای سیاه وجود دارد. چای یک منبع طبیعی از کافئین، تئوفیلین، تیانین و آنتی اکسیدان ها است، اما تقریباً بدون چربی، کربوهیدرات ها یا پروتئین. آن دارای طعمی مطلوب است که کمی تلخ و گس میباشد.
  • مرکبات
  • سایر میوه ها
  • سبزیجات و صیفیجات:شامل: سیب زمینی، پیاز، گوجه فرنگی، خربزه، هندوانه،خیار، سبزیجات برگی،(مانند اسفناج، کلم ها، کاهو، ریحان، شبت)، سبزیجات ریشه ای (مانند سیر موسیر، تربچه، چغندر لبوئی، ) میوه ای (مانند بادمجان،کدو،بامیه، فلفل، نخود فرنگی،لوبیا سبز، باقلا سبز و....)ساقه ای (مانند کرفس و پیازچه)جدید یا لوکس(مانند مارچوبه آرتیشو، آندیو، شیکوری و.....) میباشد که ضمن برخورداری از قابلیت کاشت و تولید در منازل مزارع بزرگ، دارای ارزش بیولوژیکی بالائی بوده و مردم میتوانند با سهولت و کمترین هزینه فرآوری برای تغذیه مورد استفاده قرار دهند.

    • پیاز
    • گوجه فرنگی: گوجه فرنگی سرشار از ویتامین سی و لیکوپین است. این میوه امروزه به روشهای محتلفی، به طور خام یا به عنوان یکی از مواد لازم برای تهیهٔ غذا، انواع سس و نوشیدنی مصرف میشود و بخش مهمی از رژیم غذایی مردم بسیاری از کشورها را تشکیل میدهد. کشت و پرورش این گیاه به طور کلی، مساحتی حدود سه میلیون هکتار را به خود اختصاص داده است، که نزدیک یک سوم کل مساحت مختص به کشت تره بار در جهان است.

توجه به کیفیت مواد اولیه و استانداردهای لازم برای تولید آنها در کنار کاهش قیمت تمام شده تولید موجب ارتقای زنجیره تامین فرآورده های میوه و سبزیجات خواهد شد.

خشک کردن یکی از قدیمی ترین روشهای حفظ و نگهداری مواد غذایی میباشد که انواع آن عبارتند از:

  1. خشک کردن طبیعی ( Dehydration ) که با استفاده از عوامل موجود در طبیعت، نظیر انرژی خورشیدی صورت می پذیرد.
  2. خشک کردن مصنوعی (Drying) که در صورت نامساعد بودن شرایط طبیعی جهت خشک کردن می توان از دستگاههای خاص برای کاهش فعالیت آبی  ( Water Activity ) استفاده کرد.

از معایب روش خشک کردن طبیعی این است که فضای زیادی را اشغال مینماید ( 20 برابر بیشتر از روش مصنوعی). دیگر اینکه در خشک کردن طبیعی، معمولاً رطوبت ماده تا کمتر از 15% کاهش نمییابد و برای حفاظت برخی اقلام مناسب نیست و بالاخره از نظر بهداشتی نیز در روش طبیعی ماده تحت اثر عوامل آلوده کننده موجود در محیط قرار می گیرد. البته روش مصنوعی پر هزینه تر از روش طبیعی است اما کیفیت بهتر محصول تولید شده در این روش می تواند در موارد زیادی این افزایش هزینه را جبران کند و اساساً در مورد میوه جات بازده بیشتری دارد زیرا در شرایط طبیعی به دلیل انجام عمل تخمیر مقداری از قند موجود در میوه از دست میرود. البته رنگ میوه جاتی که به روش طبیعی خشک میشوند بهتر از روش مصنوعی میباشد.

1- مزایای مواد غذایی خشک شده

حفاظت ماده غذایی دلیل اصلی خشک کردن آن محسوب میشود. اما تنها دلیل برای انجام عمل خشک کردن نمیباشد. کاهش وزن و حجم نیز از دلایل درخور توجه می باشند. ماده غذایی در حالت خشک شده به فضای کمتر برای حمل و نقل و مقدار کمتری از مواد لازم جهت بسته بندی نیاز دارد و دلیل دیگر سهولت استفاده از مواد غذایی خشک است.

اثر حفاظتی خشک کردن بر مواد غذایی اساساً ناشی از کاهش فعالیت آبی در آن میباشد.

بطور کلی وجود آب در یک ماده غذایی عامل اصلی برای رشد و نمو و فعالیت میکروب ها و مواد شیمیایی است. در واقع میزان فعالیت آبی در یک ماده غذایی نشاندهنده موجودیت یا در دسترس بودن آب برای انجام واکنش های نامطلوب و زمینه ساز در آن ماده میباشد.

وقتی یک ماده غذایی در محیطی با یک رطوبت خاص قرار می گیرد، بر حسب میزان رطوبت و ویژگیهای اجزاء تشکیل دهنده خود ممکن است با محیط تبادل رطوبت کند تا به یک حالت تعادل با رطوبت برسد.یعنی دیگر از محیط رطوبت جذب نکند و یا رطوبت خود را به محیط ندهد. این رطوبت ماده غذایی را رطوبت متعادل (Equilibrium Humidity) و رطوبت محیط را رطوبت نسبی متعادل (Equilibrium Relative Humidity) می گویند.

مقدار عددی aw همیشه بین 0 و 1 میباشد. در شرایط رطوبت نسبی متعادل، رطوبت اطراف ماده غذایی با رطوبت ماده غذایی در حالت تعادل بوده و بدین جهت هیچگونه تبادل آبی بین ماده غذایی و محیط رخ نمیدهد.

اشکال اصلی در مواد غذایی خشک بخصوص آنهایی که چربی زیادی دارند،اتواکسیداسیون است که منجر به بوی تند میشود که به این واکنش رنسید شدن (Rancid) می گویند. این عمل در مواد غذایی چربی دار که میزان آب آنها از 5% کمتر است و با اکسیژن هوا در تماس هستند مثل آجیل ها بخوبی مشاهده کرد.

دو عامل بسیار مهم در سرعت خشک کردن مواد غذایی عبارتند از:

انتقال گرما از منبع حرارتی به ماده غذایی برای تامین گرمای نهان تبخیر ( Latent Heat Of Vaporization) یعنی گرمایی که باعث تغییر حالت فیزیکی آب به بخار میشود. این پدیده ی انتقال را (Heat Transfer) می نامند.

انتقال آب یا بخار آب از درون مواد غذایی مواد غذایی به سطح آن، سپس دور کردن این بخار از سطح مواد غذایی. این پدیده را انتقال دما (Mass Transfer) می نامند.

وقتی هوا از روی یک ماده غذایی مرطوب می گذرد. گرما به ماده انتقال یافته و گرمای نهان تبخیر سبب تبخیر آب میگردد. همچنان که این بخار توسط جریان هوای گرم در سطح گرفته و حذف شود بدلیل اختلاف فشار بوجود آمده در سطح با درون، مقدار دیگری بخار آب از درون ماده غذایی به طرف خارج کشیده شده که آن هم نظیر قبل توسط هوای گرم گرفته و از محیط جدا میشود. لذا در اثر این تغییر غلظت ( Cocentration Gradient) آب موجود در ماده غذایی مرتباً از داخل به خارج کشیده میشود و بصورت بخار آب خارج میشود.

هر سه مکانیسم انتقال گرما یعنی از راه هدایت یا انتقال گرما در جسم جامد از مولکول به مولکول ( Conduction)، انتقال گرما به روش توده ای ( Convection) و انتقال گرما بطریقه ی تابشی در خشک شدن مواد غذایی با سیستم های مختلف موثرند. اثر هریک بستگی به روش انتخابی دارد.

تکنولوژی و فرآوری مواد غذایی - نگهداری مواد غذایی بروش خشک کردن /

2- عوامل موثر بر خشک شدن مواد غذایی

میزان خشک شدن بستگی به خصوصیات خشک کن مثل درجه حرارت خشک (Dry Bulb Temprature)، رطوبت نسبی (Relative Humidity) و سرعت هوا و همچنین خصوصیات ماده غذایی نظیر میزان رطوبت و نسبت سطح به حجم دارد. اندازه تکه های ماده غذایی نیز دارای اهمیت است.در ذرات کوچکتر مولکول های آب باید فاصله کمتری را طی کنند تا به سطح تبخیر برسند.زیاد بودن سطح نیز طبیعتاً به تبخیر بیشتر و سریعتر کمک میکند. ویژگیهای ماده غذایی و اجزاء تشکیل دهنده آن، هم بر انتقال حرارت اثر می گذارد. مثلاً وجود چربی در ماده مخصوصاً وقتی بصورت لایه لایه قرار گرفته باشد. کار انتقال جرم و انتقال حرارت و در نتیجه عمل خشک شدن را مشکل می سازد. وجود امولسیون کننده در ماده نیز بدلیل ایجاد پیوند بین آب و برخی از اجزاء دیگر به همین ترتیب عمل میکند.هیدروکلوئیدها نظیر نشاسته و پکتین بدلیل توانایی زیاد در جذب و مهار آب می توانند سرعت خشک شدن را کاهش دهند. مواد غذایی که دارای قند زیاد یا سایر ترکیبات با وزن مولکولی کم هستند در مقایسه با موادی که دارای مواد محلول کمی می باشند با آهستگی و کندی بیشتری خشک میشوند.

3- روش ها و سیستم های خشک کردن


1-3- خشک کردن با استفاده از هوای گرم

روش استفاده از هوا برای خشک کردن مواد غذایی دارای بیشترین کاربرد میباشد. در این حالت ماده در تماس با هوایی که قبلاً گرم شده قرار می گیرد ظرفیت یا توانایی این هوا برای گرفتن رطوبت از ماده بستگی به درجه حرارت و میزان رطوبت همراه با آن دارد. از جمله خشک کن هایی که با استفاده از هئای گرم عمل خشک کردن را انجام میدهند می توان موارد ذیل را نام برد:

  1. خشک کن های قفسه ای ( Cabinet Drayer): برای خشک کردن میوه ها و سبزیجات در حجم کم مورد استفاده قرار می گیرد. ظرفیت این دستگاه 20تن میوه و سبزی در روز میباشد.
  2. خشک کن هایی با بستر عمیق (Deep Bed Drayer): برای مواد غذایی با مقاومت بالا در برابر شکنندگی مورد استفاده قرار می گیرد

خشک کن های کوره ای (Kiln Drayer):عموماً برای سبزی ها و مواد غذایی که قبلاً توسط خشک کن دیگری مقداری از رطوبت آن گرفته شده وباید تا رطوبت نهایی 3% خشک شوند، مورد استفاده قرار می گیرند.

3.     خشک کن های تونلی (Tunnel Drayer): برای خشک کردن میوه ها و سبزی ها مورد استفاده قرار می گیرند.

خشک کن های نواری (Belt Drayer): برای مواد غذایی جامد و برخی مواد غذایی مایع که قبلاً با استفاده از مواد پایدار کننده، هوا و یا نیتروژن بصورت کف در آمده اند، مورد استفاده قرار می گیرد.

4.    خشک کن نواری ناو شکل ( Belt-Trough Drayer)

5.   خشک کن های بادی (Pneumatic Drayer): برای مواد غذایی با اندازه های کوچک نظیر دانه ها، آرد، گرانول های سیب زمینی، تکه های گوشت و برای خشک کردن نهایی شیر و فراورده های تخم مرغ که قبلاً مقدار زیادی از رطوبت آنها گرفته شده است، مورد استفاده قرار می گیرد.

6.    خشک کن های دوار (Rotary Drayer): برای مواد غذایی که بافت محکمی دارند و شکننده نیستند مورد استفاده قرار می گیرد.

7.    خشک کن هایی با بستر سیال( Fluidized-Bed Drayer): برای موادی که در اثر خشک شدن و غلطیدن دچار آسیب های مکانیکی حائز اهمیتی نمیشوند مانند نخود سبز،هویج، گرانول های سیب زمینی،قهوه، کاکائو، آرد، شکر و تکه های خرد شده ی گوشت مورد استفاده قرار می گیرد.

8.    خشک کن های پاششی (Spray Drayer): برای اکثر مواد غذایی از قبیل غذای کودک،کره، دوغ، کربوهیدرات ها،کازئین،کازئینات،پنیر، شیر نارگیل،قهوه، کرم قهوه، شربت ذرت، خامه، دکستروز، تخم مرغ، فروکتوز،عصاره میوه ها، پودرهایی با چربی بالا، مواد هیدرولیز شده، مخلوط بستنی و .... مورد استفاده قرار می گیرد.

9.    خشک کن خورشیدی: برای خشک کردن میوه ها و سبزیجات مورد استفاده قرار می گیرد

10.  خشک کن سیلویی (BIM Drayer): برای خشک کردن حبوبات وغلات تازه و مرحله ی نهایی خشک کردن سبزیجاتی نظیر سیر و پیاز مورد استفاده قرار می گیرد.

11.  خشک کن های فوم مت (Foam Mat Drayer): برای خشک کردن آبمیوه جات و آب سبزیجات مورد استفاده قرار می گیرد.

4- خشک کردن با استفاده از هوای داغ

1.  خشک کردن طبقه ای تحت خلاء (Vaccum Shelf Drayer)

2.  خشک کن های غلطکی (Drum Drayer): برای مواد غذایی مایع یا مواد غذایی مایع با درصد بالای مواد جامد مورد استفاده قرار می گیرد.

3.  خشک کن های نواری تحت خلاء (Vaccum Belt Drayer): برای خشک کردن مایعات،مایعات تغلیظ شده، عصاره میوه جات، عصاره قهوه، سفیده و زرده تخم مرغ مورد استفاده قرار می گیرد.

5- خشک کن های تصعیدی

بهترین روش برای خشک کردن مواد غذایی با حداقل تغییرات فیزیکی و شیمیایی این است که ابتدا آنها را منجمد کرده سپس تحت خلاء کمتر از 4 میلیمتر جیوه در دمای حدودoc37 خشک نماییم. این نوع خشک کردن یعنی تبدیل مستقیم مولکول های یخ به بخار آب بدون آنکه به فاز مایع تبدیل شود. در این حالت مکن است هیچگونه تغییری در بافت ماده غذایی حاصل نشود و ماده غذایی با همان حجم و شکل خشک شود.اکثر مواد غذایی چه مایع و چه جامد را با این روش می توان خشک کرد. مثل مواد گوشتی، سبزیها و میوه ها، لبنیات و غیره.

قبل از خشک کردن مواد غذایی مایع لازم است آنها را تحت خلاء تغلیظ نماییم تا سریعتر و ارزانتر تمام شود. بطور کلی از این روش باید برای موادی استفاده کرد که در سایر روشهای خشک کردن، بافت و طعم و رنگ آنهاآسیب می بیند و در چنین حالتی مورد قبول نیستند و یا برای مواد غذایی با ارزش افزوده بالا مثل قهوه، عصاره ی میوه ها، محصولات دریایی، ادویه ها و توت فرنگی

بخش دوم زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات را محصولات فرآوری شده این زنجیره تشکیل میدهند. محصولات مهم این زنجیره عبارتند از:

  • انواع کمپوت میوه

نمودار 2 : انواع کمپوت

  • انواع مربا و مارمالاد وژله
  • انواع میوه و سبزیجات منجمد
  • انواع میوه و سبزیجات خشک ( فرآوری شده یا نشده ): شامل چای، زعفران، خشکبار
  • انواع کنسرو میوه و سبزیجات و حبوبات
  • انواع شور و ترشی جات، به جز کنسرو شده ( میوه ها و سبزیجات محافظت شده در سرکه و آب نمک )

نمودار 3 : انواع شور و ترشیجات

  • انواع غذاهای آماده از سبزیجات و میوه جات و حبوبات

نمودار 4 : انواع غذاهای آماده از سزیجات و میوه جات و حبوبات

  • فرآوری سیب زمینی

نمودار 5 : فرآوری سیب زمینی

بخش سوم زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات، فرآیندهای اصلی در این زنجیره میباشد که شامل:

  1. تامین مواد اولیه
  2. انواع فرآیندهای تولید
  3. ذخیره سازی غلات و حبوبات
  4. واردات و صادرات
  5. و توزیع

بهبود زنجیره تامین فرآورده های محصولات کشاورزی خصوصا میوه ها و سبزیجات که بخش اعظم این محصولات را شامل می شوند، با بکارگیری روش های علمی تبدیل یا نگهداری طولانی مدت این محصولات، علاوه بر تعادل قیمت و حمایت از تولیدکننده سبب رونق صنایع فرآوری شده و به نوبه خود گامی در جهت توسعه صنایع غذایی محسوب می شود. همه ساله بخش قابل توجهی از این محصولات (40% - 15%) به دلایل گوناگون از جمله عدم وجود روش های تبدیل، فرآوری و نگهداری مناسب، عدم رعایت اصول صحیح برداشت، حمل و نقل و ذخیره سازی و نحوه عرضه ضایع می گردد. در نتیجه ارائه راهبردهایی جهت بهبود ارکان مختلف زنجیره تامین میوه و سبزیجات اعم از بخش تولید مواد اولیه، ارتقای روش های فرآوری و نگهداری طولانی مدت محصولات و تکمیل زنجیره ارزش تولیدات، بهبود عرضه و نگهداری و همچنین توسعه تجارت محصولات این زنجیره امری ضروریست.

به عبارت دیگر کارایی و اثر بخشی فرآیندها موجب کاهش ضایعات در زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات، خصوصا تره بار می شود. کاهش ضایعات میوه و سبزیجات در مراحل کاشت و برداشت خارج از محدوده این برنامه می باشد، بهبود فرآیندهای توزیع و ذخیره سازی و همچنین افزایش کارایی صنایع تبدیلی موجب کاهش ضایعات فرآورده های میوه ها و سبزیجات در مراحل پس از برداشت خواهد شد.

بخش چهارم زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات شامل اطلاعات موجود در زنجیره میباشد این اطلاعات شامل:

  1. اطلاعات ظرفیت و میزان تولید فرآورده های میوه ها و سبزیجات
  2. منابع (زمین، آب و ...) و ظرفیت های نهاده های تولید
  3. مراکز و میزان توزیع
  4. مقادیر واردات و صادرات
  5. مراکز و مقادیر تولید
  6. قیمت تمام شده و قیمت فروش
  7. سیاستها و حمایت های دولت
  8. فعالیتهای سازمانهای پشتیبانی کننده
  9. اقدامات تشکل ها و نهادهای غیر دولتی

برای ارتقای زنجیره تامین فرآورده های میوه ها و سبزیجات علاوه بر ارتقای تک تک اجزای زنجیره مدیریت یکپارچه زنجیره نیز ضروری است.که لازمه مدیریت یکپارچه داشتن سیستم مدیریت اطلاعات یکپارچه در زنجیره است.

بخش پنجم این زنجیره شامل ذی نفعان اصلی این زنجیره میباشد که عبارتند از:

    1. مصرف کنندگان (خانوارها )
    2. تولیدکنندگان (واحدهای تولیدی و سهامداران)
    3. تسهیل کنندگان: موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، شرکت خدمات حمایتی کشاورزی، سازمان حفظ نباتات کشور
    4. حاکمیت: وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی و سازمانهای تابعه، وزارت بهداشت، وزارت امور اقتصادی و دارائی
    5. واسطه ها: واردکنندگان، صادرکنندگان، توزیع کنندگان و فروشندگان
    6. جایگزین ها: واردکنندگان / تولید کنندگان محصولات جایگزین
    7. تأمین کنندگان: بخش کشاورزی و باغداری
    8. انجمن های صنفی مرتبط: کانون انجمن های صنایع غذایی، انجمن متخصصین علوم و صنایع غذایی ایران، انجمن صنفی صنایع کنسرو ایران، انجمن ملی خرمای ایران،انجمن ملی خرمای کرمان، انجمن پسته ایران، انجمن زعفران، انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان زعفران، زرشک، عناب و انار استان خراسان جنوبی، اتحادیه صادرکنندگان خشکبار و خرما فارس، اتحادیه صادرکنندگان خشکبار شعبه خوزستان، اتحادیه ملی محصولات کشاورزی ایران شعبه استان فارس، اتحادیه ملی محصولات کشاورزی ایران شعبه آذربایجان غربی، اتحادیه صادرکنندگان تولیدات کشاورزی استان اردبیل، انجمن خرمای استان سیستان و بلوچستان، گروه واحدهای صنعتی،صادراتی،کشاورزی و کنسرسیوم خرمای استان بوشهر،اتحادیه صادرکنندگان زعفران استان خراسان رضوی و کانون های هماهنگی دانش و صنعت زعفران، خرما، گردو، زرشک و عناب، چای، سیب زمینی،گلاب و گل محمدی
    9. در محیط بینالمللی ذی نفعان این زنجیره عبارتند از: سازمان جهانی فائو، سازمان جهانی کاکائو (ICCO)، کشورهای تولیدکننده محصولات مشابه، سیاستهای اقتصادی و اجتماعی بینالمللی و تجاری، وارد کنندگان و واسطه ها، شرکتهای اصلی تولیدکننده و مصرف کنند گان.
   
مقدمه
خسارت هاي بعد از برداشت ميوه ها و سبزي ها پيش از اين كه به دست مصرف كنندگان برسد، 20 تا 50% در نوسان است. به طور طبيعي ، رطوبت ميوه ها و سبزي ها 70 تا 95% متغيير و رطوبت متعادل ERH حدودا بالاي 98% مي باشد. نگهداري سبزي ها در شرايط عادي جوي، موجب خشك شدن سريع آنها شده و در نهايت پيري و پژمردگي را به دنبال خواهد داشت، بنابراين هدف اصلي بسته بندي ميوه ها و سبزي ها، حفاظت محتويات درون بسته در طول زمان ذخيره سازي، حمل و توزيع در برابر فساد داخلي بوده كه ممكن است اين عمل فيزيكي، شيميايي يا زيستي بيولوژيكي باشد.
بسته بندي مي تواند در مرحله توليد، فرآوري و يا در مراكز توزيع صورت پذيرد، گر چه اين امر عمدتا در مراحل پاياني زنجيره توليد، ذخيره، بازاريابي و يا توزيع انجام مي گيرد، با اين حال هنوز هم در سالم تحويل دادن محتويات بسته، از توليد به مصرف، نقش مهمي را ايفا مي كند. افزايش توليد تنها زماني مي تواند در بازار مصرف تاثير گذار باشد كه محصولات، داراي استاندارد با كيفيت بالا، تحت شرايط بهداشتي و با يك قيمت اقتصادي در دسترس مشتري قرار گيرد.
چنانچه ذكر شد، مقدار زيادي از ميوه ها و سبزي ها در طول زنجيره تامين و توزيع، خراب شده و يا زير حد استاندارد قرار مي گيرند، اين ميزان ضايعات موجب كمبود محصول و در نتيجه افزايش قيمت ها مي شود. ضايعات بسته بندي با شيوه هاي نادرست و امكانات ناكافي حمل و نقل در ارتباط است.
بسته بندي به صورت نگهداري محصولات يا اقلام محصور در كيسه، جعبه، فنجان، سيني، قوطي، تيوب، بطري، يا هر ظرف ديگري كه عمل‌كردهايي همانند جلوگيري از آلودگي، حفاظت و يا مراقبت و سهولت در انتقال و جابجايي را در بر مي گيرد، تعريف مي شود.از دهه 1970 ميلادي، رشد سريعي در فن‌آوري هاي جديد فرآوري يا بسته بندي مواد غذايي به وجود آمد. عوامل زيادي در افزايش سرعت رشد، براي نگهداري كوتاه مدت و بلند مدت مواد غذايي، وجود داشته است كه از جمله آنها مي توان به موارد زير اشاره كرد.

الف)پيشرفت هاي اخير در توليد و مصرف مواد نگهدارنده پليمري جديد در بسته بندي
ب) افزايش شهرنشيني
ج) نيازهاي بازار و افزايش تقاضاي مصرف كننده براي رفاه
د) افزايش هزينه هاي انرژي
به علت وجود اين عوامل فن‌آوري بسته بندي مواد غذايي دست‌خوش تغييرات وسيعي شده است. در حال حاضر ، از يك طرف، بسته بندي اطلاعات زيادي به مصرف كننده مي دهد و از سوي ديگر، به عنوان ابزار بسيار موثري در بازاريابي به كار مي رود. براي اين كه صنعت بسته بندي به طور مشخصي ابزاري با عمل‌كرد گسترده‌تر نسبت به وضعيت پيشين باشد، از نقش منحصر به فرد حفاظتي اوليه و قبلي اش فراتر رفته و تكامل يافته است.
امروزه مواد بسته بندي فراواني در بازار وجود دارند كه هر كدام با ويژگي هاي خاصي طراحي شده اند. انتخاب درست بسته بندي، نه تنها به دانش فيزيكي، شيميايي و ويژگي هاي ميكروبيولوژيكي ميوه ها و سبزي ها، بستگي دارد، بلكه به خصوصيات كاربردي مواد بسته بندي قابل دسترس براي محصول خاص، يا فن‌آوري حفاظتي وابسته است.
عملكرد بسته بندي
دو عملكرد اصلي بسته بندي عبارتند از:
  • 1. جمع آوري محصول در واحدهاي مناسب براي جابه جايي
  • 2. حفاظت از محصول در طول مراحل توزيع، ذخيره و بازاريابي
امروزه بسته بندي هاي جديدي به منظور تامين طيف گسترده اي از نيازهاي محصولات كشاورزي تازه، طراحي شده است كه مي توان مهم ترين ويژگي هاي لازم آنها را، به صورت ذيل خلاصه كرد:
الف) بسته بندي ها، هنگام روي هم قرار گرفتن در طول زمان جابه جايي و حمل، براي حفظ محتويات، بايد از استحكام مكانيكي كافي برخوردار باشند.
ب)ساختار مواد بسته بندي نبايد حاوي مواد شيميايي باشد كه به مواد غذايي منتقل شده و موجب سمي شدن محصولات مي‌شود.
ج) بسته بندي بايد نيازهاي حمل و نقل و بازاريابي را بر حسب وزن، اندازه و شكل مهيا سازد. روند اخير در جهت كاهش اندازه و اشكال گوناگون بسته بندي از طريق يك دست كردن بسته‌بندي صورت مي گيرد. پالت سازي و كنترل مكانيكي، يكسان سازي را براي علمكرد اقتصادي ضروري مي سازد.
د) بسته بندي ها بايد امكان سردسازي سريع محتويات را داشته باشند. همچنين نفوذپذيري ورقه هاي پلاستيكي، نسبت به گازها، از اهميت به سزايي برخوردار است.
ه) باز يا بستن آسان، مي تواند در شرايط بازاريابي محصول مهم باشد.
و) شكل بسته بندي بايد به گونه اي باشد كه محتويات درون خود را نشان دهد.
ز) گاهي اوقات لازم است بسته بندي، نور را از خود عبور دهد و يا به عبارتي شفاف باشد.
ح) بسته بندي بايد كمكي براي عرضه در عمده فروشي ها باشد.
ط) گاهي بسته بندي براي سهولت دور انداختن، استفاده مجدد و يا بازيافت، طراحي مي شود.
ي) هزينه بسته بندي تا حد ممكن كاهش يابد.
بسته بندي از فساد ميوه ها و سبزي هاي تازه جلوگيري كرده يا آن را تا حد زيادي به تاخير مي اندازد. با وجود اين، بسته بندي نادرست ضايعات محصول را افزايش مي دهد. بسته بندي بايد در برابر آلودگي، آسيب و كاهش بيش از حد رطوبت، محصول را حفظ نمايد. از طرفي كه فقدان يك بازدارنده رطوبت اضافي، مي تواند موجب افزايش رطوبت نسبي در بسته بندي شده و به علت وجود موجودات ذره بيني، يا خراش سطحي بعضي ميوه ها، باعث فساد و پوسيدگي سريع محصولات گردد.
انواع ظروف بسته بندي
بعد از برداشت، ميوه ها و سبزي ها را در ظروف مختلف قرار داده و از مزرعه تا عمده فروشي ها حمل مي نمايند. در بيشتر مواقع، روش هايي كه توسط كشورهاي پيشرفته استفاده مي شود، شبيه به يكديگر است.
ظروف مزرعه
ظروف جمع آوري يا چيدن محصول در مزرعه، بنا به نوع محصول، منطقه و مواد در دسترس، انواع گوناگوني دارند. در مناطق مختلف جهان، از جعبه هاي چوبي يا پلاستيكي، كيسه هاي از جنس كنف، كرباس يا برزنت و سبدهاي توري و يا بافته شده از ساقه هاي انعطاف پذير، به طور گسترده اي استفاده مي شود.
ظروف حمل و نقل
از ظروف حمل و نقل، براي تسهيل در جابه جايي انواع محصولات كشاورزي استفاده مي شود. بسته بندي براي حمل ونقل و كنترل، نياز به ظرف هاي مناسبي داشته كه از محصول در برابر له شدگي، تكان و لرزش ، تحمل وزن محصولات و ظروف روي هم چيده شده، افزايش يا كاهش دماي محيطي و ... محافظت نمايد.
ظروف بايد به اندازه اي محكم باشند كه امكان قرار گرفتن محصول را به تعداد مناسب روي هم، بدون خرابي يا آسيب ناشي از فشار، امكان پذير سازند. از طرفي نبايد بر تهويه گازهاي اكسيژن و دي اكسيد كربن تاثير داشته باشند، بلكه هم زمان امكان دفع گرماي ناشي از تنفس ميوه هاي تازه را ميسر نمايند. بسته بندي ايده آل شامل يك ظرف درب‌دار كاملا پر و بدون برجستگي روي آن است كه داراي استحكام كافي بوده تا تحت هر گونه شرايط جابه جايي، قادر به حفاظت از محتويات بسته باشد.
در بيشتر كشورهاي توسعه يافته، به دليل رعايت مسائل بهداشتي، ظروف حمل و نقل تنها يك‌بار استفاده شده و يا بازيافت مي شوند. اما در برخي كشورهاي در حال توسعه، اين ظروف اغلب به شركت باربري برگردانده يا فروخته مي شوند.
انواع رايج بسته بندي، شامل جعبه ها يا صندوق هاي چوبي دستگيره دار، جعبه ها يا صندوق هاي سيمي، جعبه هاي تخته سه‌لا و سبدها هستند. انتخاب ظروف خاص براي ميوه هاي گوناگون كار دشواري است. چرا كه با توجه به منطقه، فاصله تا بازار، شيوه هاي پيش سردسازي، كميت يا وزن حمل شده و دسترسي و هزينه مواد اوليه، ممكن است از انواع متفاوتي استفاده شود. كارتن هاي شياردار، براي حمل ميوه هاي گرمسيري و نيمه گرمسيري به كار مي روند، وزن سبك و هزينه پايين توليد، از مزيت هاي اين ظروف است.
بسته بندي هاي مصرفي
استفاده از بسته بندي هاي مصرفي در اندازه كوچك، با افزايش فروشگاه هاي زنجيره اي و سوپر ماركت ها براي خرده فروشي، رشد چشمگيري داشته است. اين نوع بسته بندي، به صورت ظروف كاغذي و يا پلاستيكي، در دسترس مشتريان بوده تا آنها بتوانند خريدهايشان را به سهولت انجام دهند.
بسته بندي هاي مصرفي از انواع زير هستند:
الف) كيسه ها كه از جنس كاغذ، ورقه يا توري پلاستيكي ساخته شده اند
ب) سبدهاي شكل دار مقوايي، پلاستيكي شفاف براي نمايش محتويات آن و يا همراه جداكننده هايي براي ميوه هاي خاص طراحي شده اند.
ج) سبدهاي مستطيلي يا گرد كوچك كه از مقواي پوشش دار، موم دار و يا مواد ديگر ساخته شده اند.
كيسه ها
كاربردي ترين بسته بندي در بخش مصرف كننده نهايي، به علت ارزاني قيمت، سهولت پر شدن و سهولت دوخت، كيسه هاي نايلوني هستند. اين نوع كيسه ها، در اندازه ها و جنس هاي مختلفي در دسترس بوده، اما نسبت به اغلب بسته بندي هاي ديگر، حفاظت كمتري در برابر آسيب فيزيكي ايجاد مي كنند.
كيسه هاي ورقه اي پلاستيكي
ورقه هاي شفاف و نيمه شفاف زيادي با تركيبات گوناگون، به لحاظ تجاري و بعضي از آنها با قيمت هاي پايين تري نسبت به كاغذ كرافت، پارچه نخي و كرباس در دسترس هستند. كيسه هاي پيش ساخته با مارك هاي متفاوتي در بازار مصرف وجود دارد كه با دستگاه هاي خودكار ساخته مي شوند.مزاياي كيسه هاي پلاستيكي عبارتند از:
الف) ديد بصري مناسب با محصول بسته بندي شده (در نوع شفاف)
ب) نفوذپذيري محدود نسبت به بخار آب و ممانعت از كاهش رطوبت محصول
ج) استحكام و مقاومت نسبتا مناسب در برابر پارگي
كيسه هاي توري
حداكثر مقدار جريان هوا براي محتويات درون بسته بندي، در كيسه توري انجام مي شود. اين توري ها با وجود روزنه هاي 3 تا 6 ميلي متري بين رشته اي، جريان آزاد هوارا درون كيسه امكان پذير مي سازند. كيسه هاي توري از مواد گوناگوني ساخته شده اند كه رشته هاي نازك پلاستيكي، نخ پنبه اي و رشته هاي تابيده از كاغذ فرآوري شده، رايج ترين آنها به شمار مي روند.
مزيت هاي مهم كيسه هاي توري عبارتند از:
الف) تهويه عالي براي تبادل گرما قبل از مراحل سردسازي
ب) جلوگيري از افزايش رطوبت نسبي در كيسه براي محصولات و ايجاد شرايط نامطلوب
ج) ديد بصري مناسب محصول
ه) دوخت آسان
كيسه هاي توري براي بسته بندي پرتقال، سيب زميني وپياز مناسب هستند. زيرا اين محصولات در كيسه هاي توري، نسبت به ورقه پلاستيكي، سريع تر سرد شده و خطر پوسيدگي محصول در طول يك دوره طولاني فروش در كيسه توري، نسبت به نوع پلاستيكي آن، كمتر خواهد بود. بسته بندي سيب ها در كيسه هاي توري رواج كمتري دارد، چون آنها معمولا قبل از بسته بندي سرد مي شوند و در نتيجه احتمال پوسيدگي سيب ها تا زمان فروش، از پرتقال كمتر است.
سيني هاي مصرفي
نوع مناسبي از بسته بندي مصرفي براي عرضه در سطح عمده فروشي يا در فروشگاه هاي خرده فروشي، سيني شكل دار است، اين سيني ها از نئوپان، پلاستيك اسفنجي شكل دار و يا پلاستيك شفاف ساخته شده اند كه در اندازه هاي مختلفي مورد استفاده قرار مي گيرند. رايج ترين سيني هاي كاربردي براي نگه داشتن 4 تا 6 سيب، يا پرتقال، در لايه اي مجزا طراحي شده اند. سيني هاي بزرگ تر و گودتر، تعداد ميوه هاي بيشتري را در اندازه هاي متوسط در دو لايه، يا به شكل هرم نگه مي دارند.
انواع مواد بسته بندي
در بازار از لحاظ تجاري، انواع مواد بسته بندي با ويژگي هاي عملكردي خاصي براي بسته بندي ميوه ها و سبزي ها تازه در دسترس است كه عبارتند از: چوب، پارچه، كاغذ و پلاستيك
چوب و منسوجات
ظروف چوبي به طور سنتي براي حمل فله اي ميوه ها و سبزي ها به بازار استفاده مي شوند. چوب، حفاظت مكانيكي خوب، ويژگي هاي روي هم چيده شدن مناسب و تحمل وزن بالا را نشان مي دهد. با اين حال، اين ماده بازدارنده مناسب گاز، يا رطوبت زياد نبوده و مي تواند خود منبع آلودگي براي محصولات محسوب شود. به تدريج با ورود موادي از قبيل پلي‌استايرن، پلي پروپيلن وپلي اتيلن، اين مواد جايگزين ظرف هاي چوبي شدند كه هم وزن سبك تر داشته و هم هزينه هاي حمل و نقل پايين تري دارند.
بسته بندي هاي پارچه اي مانند گوني هاي كنفي، هنوز هم براي حمل فله اي ميوه ها و سبزي ها در مقادير كم به بازار استفاده مي شوند. لازم به ذكر است كه گوني هاي كنفي با اين كه بادوام بوده و مقاومت بالايي نسبت به پارگي دارند، اما قابليت كشش اندكي داشته، نسبت به رطوبت و گازها، بازدارنده هاي بسيار ضعيفي هستند و در معرض پوسيدگي كپكي قرار مي گيرند، به همين علت، بايد كيسه هاي كاغذي چند جداره، جايگزين آنها شوند.
كاغذ و مقوا
امروزه در اكثر نقاط دنيا، كاغذ و مقوا رايج ترين مواد بسته بندي به حساب مي آيند. بسته بندي كاغذ و مقوا، حدود 30% از 70 ميليون تن محصولات كاغذي توليد شده در سال، به ارزش تقريبا 16 ميليارد دلار را در بازار تشكيل مي دهد.
خمير كاغذ توسط هيدروليز قليايي يا اسيدي تكه هاي چوب، به دست مي‌آيد. به اين صورت كه خمير در آب شناور مانده و با پروانه هاي چرخشي كوبيده مي شود، در اين قسمت، تيغه هايي براي تقسيم طولي فيبرهاي سلولزي وجود دارد. آنگاه فيبرها پالايش شده و به منظور كاهش مقدار رطوبت از غلطك هاي گرمايي عبور داده مي شوند. سپس براي دادن ويژگي هاي نهايي سطح به كاغذ، از غلطك هاي پاياني گذرانده مي شوند.انواع گوناگون ظرف هاي كاغذي و مقوايي، كه به عنوان بسته بندي مواد غذايي به كار مي روند، در جدول زير نشان داده است.

:انواع كاغذهاي متداول در بسته بندي

كاغذ كاربرد ويژگي ها
كاغذ كرافت كيسه و زنبيل كاغذي قهوه اي رنگ(كاغذ سفيدكاري نشده)، استحكام خوب و مقاوم به پارگي (در صورت خيس نشدن)
كاغذ سفيد كرافت كيسه سفيد، كاغذ دورپيچ سفيدرنگ، در صورت نياز جلادار، استحكام نسبتا كم
كاغذ پوستي كاغذ بسته كره و مارگارين كاغذ نيمه شفاف عمل آوري شده با اسيد سولفوريك
كاغذ روغني كاغذ دورپيچ با مقاومت مناسب در برابر روغن كاغذ با چگالي زياد، با سطح گالوانيزه
گلاسين كاغذ روپيچ، كاغذ شيريني كاغذ مقاوم به روغن با چگالي زياد، نيمه شفاف، شكننده
دستمال كاغذي سبك و محافظت محصولات نرم در مقابل غبار و ساييدگي كاغذ سبك وزن، تهيه شده از خمير كاغذ
مقوا كارتن، جعبه، جداكننده در داخل بسته خمير كاغذ فشرده
مقواي شياردار بسته بندي بزرگ تر براي بسياري از محصولات صفحات ضخيم كاغذي، مقواي شياردار
 :كاغذ
كاغذ كرافت، كاغذ بسيار محكمي محسوب مي شود، حداقل از 80% سولفات خميرچوب ساخته شده است، اين كاغذ براي ساختن كيسه هاي خواربار فروشي، كيسه هاي چندجداره، كيسه هاي حمل و مخصوصا كيسه هايي كه براي بسته بندي فله اي پودرها، آرد، شكر، ميوه ها وسبزي هايي كه نياز به استحكام داشته، مقرون به صرفه است. كاغذهاي سفيد علي رغم گران تر بودن، نسبت به كاغذهاي معمولي، ضعيف تر بوده، اما از قابليت چاپ فوق العاده اي برخوردارند.
كاغذ پوستي از خمير سولفات توليد شده و به منظور فرآوري از حمام اسيد سولفوريك عبور داده مي شود، اين كاغذ نسبت به كاغذ كرافت، سطح سالم تري دارد، بنابراين نسبت به كاغذ كرافت، مقاومت بيشتري در مقابل نفوذ رطوبت و روغن از خود نشان مي دهد، به دليل همين ويژگي، از آن براي بسته بندي كره و روغن شيريني پزي استفاده مي شود.
كاغذ سولفيد نسبت به كاغذ سولفات، سبك تر بوده و ضعيف تر عمل مي كند. كاغذ ضد روغن از خمير سولفيد ساخته مي شود و براي توليد آن با ساختار فشرده تر، فيبرها به طور كامل تري كوبيده مي شوند، زماني كه اين كاغذ خشك باشد، نسبت به چربي ها و روغن ها مقاومت بيشتري از خود نشان مي دهد. بنابراين چنانچه كاغذ مرطوب شود، اين ويژگي را از دست خواهد داد. از اين مواد، براي بسته بندي محصولاتي، نظير مارگارين، سيب زميني سرخ شده، آسترهاي داخلي كيسه هاي چند لايه و آستر قوطي هاي تركيبي به منظور بسته بندي آب ميوه هاي منجمد استفاده مي شود.
گلاسين نوعي كاغذ سولفيد روغني است كه رنگ روغن زيادي توسط غلطك هاي پاياني به آن داده شده است و به عنوان ماده بسته بندي براي محصولاتي مثل آب نبات و محصولات خاص نانوايي به كار مي رود. در شكلات و چيپس سيب زميني، پوشش گلاسين به عنوان مانعي براي عبور نور ماوراي بنفش(uv) و براي جلوگيري از مشكلات پوسيدگي استفاده مي شود.
دستمال كاغذي يا كاغذهاي نرم نيز، يك بسته بندي ثانويه براي حفاظت از ميوه ها در مقابل گرد و خاك، جذب رطوبت اضافي و جلوگيري از پوسيدگي به شمار مي رود.
اشكال اساسي كاغذ به عنوان يك ماده بسته بندي، ويژگي بازدارندگي ضعيف آن در مقابل رطوبت، گاز، روغن و بو است. از طرفي كاغذ عايق مناسبي براي گرما نيست. به منظور بهبود ويژگي هاي بازدارندگي و قابليت ضد رطوبت كاغذ، اغلب آن را با موم، لايه پلاستيكي ، كاغذ آلومينيوم (فويل) يا تركيبي از ورقه
پلاستيكي و فويل استفاده مي كنند.
 :مقوا
مقوا به همان شيوه كاغذ ساخته مي شود، اما براي حفاظت از مواد غذايي در مقابل صدمات مكانيكي، ضخيم تر است. از ويژگي هاي اصلي مقوا مي توان به ضخامت، سختي، توانايي تا خوردن بدون شكسته شدن، درجه سفيدي، خصوصيات سطحي مناسب براي چاپ و قيمت نسبتا كم آن اشاره نمود.
مقواي سفيد، براي تماس با مواد غذايي مناسب بوده و اغلب با پلي اتيلن، پلي وينيل كلرايد و يا با موم (براي قابليت ضد حرارتي) پوشيده مي شود. معمولا از اين نوع بسته بندي به منظور جلوگيري از يخ زدگي در محصولات منجمد انبار استفاده مي گردد. ظرف هاي شكل دار، از خمير كاغذ فشرده شده در قالب هايي، براي زدودن رطوبت ساخته شده اند، اين ظروف در كارتن هاي تخم مرغ، سيني ارزان قيمت مواد غذايي و حفاظت از محصولات مواد غذايي استفاده مي شوند.
مقواي شياردار، رايج ترين شكل بسته بندي ثانوي مواد غذايي است و تقريبا در هر صنعتي استفاده مي شود. حدود280 ميليارد فوت مربع مقواي شياردار به ارزش 12 ميليارد دلار در جهان توليد شده است، اين مقوا، داراي يك آستر بيروني و يك آستر داخلي از كرافت همراه با يك جنس اصلي چين خورده است.
مقواي شياردار، با نرم كردن مقواي كرافت، به وسيله بخار و عبور آن از روي غلطك هاي شياردار ساخته مي شود، آن‌گاه با استفاده از چسب مناسبي، خطوطي بر روي هر طرف آن آغشته مي شود، اين مقوا به شكل قطعات بريده اي درآمده و سپس لبه آنها به هم جفت مي شوند. شيار اشكال مختلفي دارد كه در ارتفاع وتعداد رديف و شيارها در واحد طول مقوا، متفاوت هستند.
مقواي شياردار، به تنهائی، يا در تركيب با يكديگر، براي ايجاد كارتن هاي مقوايي شياردار به صورت يك لايه، دو لايه و سه لايه استفاده مي شوند.
دسته اي از مقواها، اثر خوبي در مقابله با خراشيدگي داشته، و مقاومت نسبتا مناسبي دارند و اساسا به عنوان بسته بندي ثانوي، استفاده مي شوند. مناسب ترين ماده براي بسته بندي، مقواي تك شيار است. چون رطوبت بالاي انبار، موجب لايه لايه شدن ماده شياردار مي شود، با پوشاندن سطح آن با آستري از جنس پلي اتيلن و يا كاغذ روغني با پوشش موم ميكروكريستالي و پلي اتيلن، مي توان از لايه لايه شدن آن جلوگيري كرد.
   
 
1396.1

ریز آمار سایت


امروز:17
دیروز:110
ماه جاری:1122
ماه قبلی:3195
سال جاری:38079
سال قبل:23669
کل بازید:115792
روبات ها امروز:157

.در شبکه های اجتماعی به ما بپیوندید

 Twitter   

cloob telegram instagram google whatsapp 

حاضرین سایت

 99 مهمان حاضر

تماس سریع

لطفا اطلاعات را با دقت تکمیل نمایید.
*
*
*
*
Valid XHTML 1.0 Transitional W3C CSS Validation